ข้อมูลจังหวัดอุตรดิตถ์

 
 
คำขวัญจังหวัดอุตรดิตถ์
 

เหล็กน้ำพี้ลือเลื่อง    เมืองลางสาดหวาน   บ้านพระยาพิชัยดาบหัก  ถิ่นสักใหญ่ของโลก

 

 
         อุตรดิตถ์ แปลว่า “ท่าเหนือ” เนื่องจากในสมัยก่อนพ่อค้าจะนำสินค้าจากหลวงพระบางน่าน หรือเมืองเหนืออื่นๆ ไปค้าขายกับทางใต้ เช่น พิษณุโลก นครสวรรค์ อยุธยา กรุงเทพฯ หรือสินค้าจากทางใต้จะนำขึ้นเหนือต้องแวะพักกันตามท่าน้ำจอดเรือของอุตรดิตถ์ ทำให้มีการแลกเปลี่ยนสินค้าและเปลี่ยนวัฒนธรรมตลอดจนการโยกย้ายที่อยู่อาศัยของกลุ่มชน

เดิมทีเมืองอุตรดิตถ์เป็นเพียงตำบลชื่อ “บางโพธิ์ท่าอิฐ” ขึ้นกับเมืองพิชัย ตั้งอยู่ริมฝั่งขวาของแม่น้ำน่านและมีความเจริญอย่างรวดเร็ว  เพราะเป็นเมืองท่าเรือขนถ่ายสินค้าพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จถึง “บางโพธิ์ท่าอิฐ” เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2544  โดยเรือพระที่นั่งจอด  ณ  บริเวณหน้าวัดวังเตาหม้อ  ซึ่งก็คือ วัดท่าถนนในปัจจุบัน  ต่อมาทรงพระราชดำริเห็นว่า ตำบลนี้คงเจริญต่อไปในภายหน้าจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งเป็นเมือง  เรียกว่าเมืองอุตรดิตถ์  แต่ยังเป็นเมืองขึ้นของเมืองพิชัยอยู่  ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  โปรดให้ย้ายศาลากลางเมืองไปตั้งที่เมืองอุตรดิตถ์  เนื่องจากเมืองอุตรดิตถ์มีผู้คนไปอยู่อาศัยประกอบกับการค้ามากขึ้น ในขณะที่เมองพิชัยโรยไป  และเมื่อ พ.ศ. 2457 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนคำว่า  “เมือง” เป็น “จังหวัด”  ดังนั้นเมืองอุตรดิตถ์จึงเปลี่ยนเป็นจังหวัดอุตรดิตถ์  ตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา

เพื่อรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  ชาวจังหวัดอุตรดิตถ์  ได้เห็นพ้องต้องกันสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์  รัชกาลที่ 5 ณ บริเวณลานอเนกประสงค์ริมน้ำน่าน  ซึ่งเป็นบริเวณที่พระองค์ท่านเสด็จเมื่อวันที่  23  ตุลาคม  2444

 
 
 
ที่ตั้งและลักษณะทางกายภาพ
 

จังหวัดอุตรดิตถ์ตั้งอยู่ในเขตภาคเหนือตอนล่าง  ระหว่างเส้นรุ้งที่ 17 องศา  37  ลิบดา  และ  19 องศา  30  ลิบดาเหนือ  กับเส้นแวงที่  100  องศา  5  ลิบดา และ 101  องศา  11  ลิปดา ตะวันออก  อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานครโดยทางรถไฟ  485  กิโลเมตร  และโดยทางรถยนต์  491  กิโลเมตร  มีเนื้อที่รวมทั้งสิ้น  7,838,592  ตารางกิโลเมตร  หรือ  4,899,120  ไร่  คิดเป็นร้อยละ 4.62  ของพื้นที่ภาคเหนือ  แบ่งเขตการปกครองเป็น 9 อำเภอ  67  ตำบล  539  หมู่บ้าน

 
 
ลักษณะภูมิประเทศ
 
 
จังหวัดอุตรดิตถ์ที่สภาพภูมิประเทศแบ่งได้เป็น 3 ลักษณะคือ
 
      -  ที่ราบลุ่มแม่น้ำ  เกิดอยู่บริเวณสองฝั่งของแม่น้ำน่าน และลำน้ำสาขาที่ไหลมาบรรจบกับแม่น้ำน่าน สภาพพื้นที่ส่วนใหญ่ค่อนข้างราบเรียบ มีระดับความสูงของพื้นที่ประมาณ  50-100 เมตรจากระดับน้ำทะเลอยู่ในเขตอำเภอตรอน อำเภอพิชัย  อำเภอลับแล  อำเภอทองแสนขัน  และบางส่วนของอำเภอเมืองอุตรดิตถ์
 
      -  ที่ราบระหว่างหุบเขาและบริเวณลูกคลื่นลอดลาด เป็นบริเวณที่อยู่ต่อเนื่องจากที่ราบลุ่มน้ำทางด้านเหนือและด้านตะวันออกของจังหวัด  มีความสูงระหว่าง 100-400 เมตร  จากระดับน้ำทะเลอยู่ในเขตอำเภอทองแสนขัน  อำเภอลับแล  อำเภอน้ำปาด  อำเภอฟากท่า  อำเภอบ้านโคก  และบางส่วนของอำเภอเมืองอุตรดิตถ์
 
      -  เขตภูเขาและที่สูง  เป็นภูมิประเทศที่พบมากประมาณครึ่งหนึ่งของพื้นที่จังหวัด  มีความสูงของพื้นที่ระหว่าง  400-1,000  เมตร ในบริเวณด้านเหนือและด้านตะวันออกของจังหวัดโดยเฉพาะในเขตอำเภอบ้านโคก  อำเภอฟากท่า  อำเภอน้ำปาด  อำเภอท่าปลา  อำเภอลับแล  และบางส่วนของอำเภอเมืองอุตรดิตถ์
 
       สำหรับภูมิอากาศจัดอยู่ในภูมิอากาศแบบฝนเมืองร้อนเฉพาะฤดู(Tropical climate)  โดยมีระยะช่วงฝนสลับกับช่วงอากาศแห้งแล้งแตกต่างกันชัดเจนและเนื่องจากภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นภูเขาสูงและที่สูง  จึงทำให้อากาศร้อนจัดในฤดูร้อนและหนาวจัดในฤดูหนาว  ฤดูร้อนเริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคม – พฤษภาคม  อุณหภูมิเฉลี่ย 35 องศาเซลเซียส  ฤดูฝนระหว่างเดือนมิถุนายน – ตุลาคม  มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย 1,500  มิลลิเมตรต่อปี  และฤดูหนาวระหว่างเดือนพฤศจิกายน – กุมภาพันธ์ อุณหภูมิเฉลี่ย 15 – 17 องศาเซลเซียส
 
 
สภาพทางสังคม
 

จังหวัดอุตรดิตถ์ตั้งอยู่ในระหว่างภาคกลาง  ภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จึงมีความหลากหลายในด้านขนบธรรมเนียมประเพณีและภาษาพูดตามแต่จะได้รับอิทธิพลจากภูมิภาคใด

ประชากรร้อยละ 80  ประกอบอาชีพเกษตรกรรม  ทำเรือกสวนไร่นา  พืชผลหมุนเวียนที่เสริมรายได้ให้แก่ชาวบ้าน คือ หอมแดงซึ่งปลูกมากที่อำเภอลับแล  กระเทียมที่อำเภอน้ำปาด ลำไยที่อำเภอท่าปลา  มะขาวหวานที่อำเภอฟากท่า และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ลางสาด  ทุเรียน  ที่อำเภอลับแล  และอำเภอเมือง

 
 
 
การศึกษา
 

จังหวัดอุตรดิตถ์มีสถานศึกษาระดับประถมศึกษาถึงระดับอุดมศึกษารวมทั้งสิ้น 360 แห่ง จำนวนนักเรียน นักศึกษา รวม 92,945  คน  แยกรายละเอียดได้ดังนี้

จำนวนประชากรของจังหวัดทั้งสิ้น 487,942 คน แยกเป็นชาย 246,023 คน  หญิง 241,919 คน  ความหนาแน่นเฉลี่ย  62  คน/ตารางกิโลเมตร  มีการปกครองท้องถิ่นในรูปแบบเทศบาลเมือง 1 แห่ง  เทศบาลตำบล 1 แห่ง  สุขาภิบาล 14 แห่ง  และองค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง  องค์การบริหารส่วนตำบล 33 แห่ง มีอาณาเขตติดต่อกับพื้นที่ใกล้เคียง  ดังนี้

         

 

อณาเขตติดต่อ

 

- ทิศเหนือ ติดตอกับ  จังหวัดแพร่  และจังหวัดน่าน

          - ทิศตะวันออก  ติดต่อกับจังหวัดพิษณุโลก  จังหวัดเลย  และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว  โดยมีแนวเขตชายแดนยาวประมาณ 135  เมตร

          - ทิศใต้  ติดต่อกับจังหวัดพิษณุโลก

          - ทิศตะวันตก  ติดต่อกับจังหวัดสุโขทัย

 

         

ด้านศาสนา

         

         สำหรับทางด้านศาสนานั้น  ประชาชนส่วนใหญ่คิดเป็นร้อยละ 99.8 นับถือศาสนาพุทธ  รองลงมาประมาณร้อยละ 0.17  นับถือศาสนาคริสต์  ส่วนที่เหลืออีกประมาณร้อยละ  0.03  นับถือศาสนาอิสลามและอื่นๆ  โดยมีสถาบันทางพุทธศาสนา คือ วัด จำนวน 296 แห่ง ที่พักสงฆ์ 85 แห่ง

มีพระภิกษุ 1,762 รูป  สามาเณร 474 รูป และโบสถ์คริสต์ศาสนา 12 แห่ง  ส่วนทางด้านศิลปวัฒนธรรมนั้น  เนื่องจากประชาชนของจังหวัดอุตรดิตถ์สืบเชื้อสายมาจากคนไทยหลายภาคจึงทำให้ขนบธรรมเนียมประเพณีของท้องถิ่นแตกต่างกันออกไปบ้าง เช่น  อำเภอน้ำปาด  ฟากท่า  บ้านโคก  มีภาษาขนบธรรมเนียมประเพณีคล้ายคนภาคเหนือ  ส่วนตอนใต้คือ  อำเภอเมือง  ตรอน  พิชัย  และทองแสนขัน  มีภาษาพูดและขนบธรรมเนียมประเพณีคล้ายภาคกลาง

         

 
 
การเดินทาง

         

 
          ทางรถยนต์ อุตรดิตถ์อยู่ห่างจากกรุงเทพฯประมาณ 491 กิโลเมตร  การเดินทางโดยทางรถยนต์สามารถไปได้ 2 ทาง  คือ  จากกรุงเทพฯ  ใช้ทางหลวงหมายเลข 1 แล้วแยกเข้าทางหลวงหมายเลข 32 ผ่าน  อยุธยา  อ่างทอง  สิงห์บุรี  ชัยนาท  เข้านครสวรรค์  แล้วใช้เส้นทาง  11  เข้าพิษณุโลก  แล้วเดินทางตามเส้นทางหมายเลข  11  จนถึงอุตรดิตถ์

         

           ทางรถโดยสาร จากสถานีขนส่งสายเหนือ  มีรถยนต์โดยสารธรรมดาจากกรุงเทพฯ สู่อุตรดิตถ์ทุกวัน  วันละหลายเที่ยว  รายละเอียดติดต่อ  โทร. 272-5228  สำหรับรถโดยสารปรับอากาศ  จากกรุงเทพฯ วันละ 2 เที่ยว  ติดต่อบริษัทถาวรฟาร์ม  โทร.  282-3341 , 271-3011  และ

วินทัวร์  โทร.  221-2984

         

            ทางรถไฟ  จากสถานีรถไฟหัวลำโพง มีรพไฟไปอุตรดิตถ์ทุกวัน  วันละหลายเที่ยวจากสถานีรพไฟกรุงเทพฯ รายละเอียดติดต่อ โทร.  223-7010 , 223-7020

         

 

 

ระยะทางจากอำเมืองไปยังอำเภอต่างๆ  ของจังหวัดอุตรดิตถ์

                     
          อำเภอเมือง  -  อำเภอตรอน           24   กิโลเมตร

          อำเภอเมือง  -  อำเภอพิชัย            45   กิโลเมตร

          อำเภอเมือง  -  อำเภอลับแล            8   กิโลเมตร

          อำเภอเมือง  -  อำเภอน้ำปาด         72   กิโลเมตร

          อำเภอเมือง  -  อำเภอท่าปลา         40   กิโลเมตร

          อำเภอเมือง  -  อำเภอบ้านโคก       165  กิโลเมตร

          อำเภอเมือง  -  อำเภอฟากท่า         113  กิโลเมตร

          อำเภอเมอง  -  อำเภอทองแสนขัน   42    กิโลเมตร